«هیچ گیشه‌ی بلیط فروشی، ساعت بازدید، رزرو کردن و مالکیتی وجود ندارد. این گردش‌گاه در امتداد خیابان و متعلق به همه است.»…


منتشر شده در: دوهفته‌نامه طراح امروز / شماره ۱ ، نیمه دوم مرداد ماه ۱۳۹۵ ، جهان نما ، صفحه ۱۳

به قلم: ملیکا حسینی نژاد


بنا به سلیقه شخصی‌ام دوست داشتم خبر اول از پروژه «اسکله شناور» باشد. چرا؟ چون یک پروژه بلند پروازانه و در واقع یک آرزوی دست نیافتنی برای خالقانش بود.
«هنرمندان دست از کار نمی کشند، آنها می‌میرند» این جمله‌ای است که کریستو کلود بعد از این سوال که کی می‌خواهد بازنشسته شود بیان می‌کند. کریستو هنرمند اتریشی الاصل ساکن آمریکا است که به همراه همسرش ژان کلود در زمینه هنر محیطی آثار زیادی را خلق کرده که در نوع خود منحصر به فرد و قابل تامل هستند. به واقع ما همیشه عنوان «کریستو و ژان کلود» را به یاد داریم و می‌توانیم آنها را موفق‌ترین زوج هنرمند معاصر بنامیم. هر دوی آنها یک رویا در سر داشتند، رویای یک گردش‌گاه شناور بر روی آب.کریستو پس از مرگ ژان در سال ۲۰۰۹ رویایشان را محقق کرد. او بعد از گذشت چهل سال از آخرین پروژه خود در ایتالیا مجددا به این کشور بازگشت و این خیال‌انگیز را در رودخانه ایسئو در ۱۰۰ کیلومتری شرق میلان و ۲۰۰ کیلومتری غرب ونیز به سرانجام رساند، پروژه‌ای که به لطف و اشتیاق مقامات محلی و ساکنین اطراف این رود تنها ظرف مدت دو سال به اتمام رسید. آنها ایده این پروژه را برای اولین بار در سال ۱۹۷۰ برای رودخانه ریودلاپلاتای در آرژانتین مطرح کردند و آن را همچنان در سر می‌پروراندند تا در سال ۱۹۹۵برای متصل کردن دو جزیره‌ی مصنوعی در توکیو این ایده را دوباره بازگو کردند ولی همچنان اجازه ساخت به آنها داده نشد تا بالاخره در سال ۲۰۱۴ در ایتالیا جان گرفت. کریستو می‌گوید «این کار یک نقاشی نیست، یک مجسمه هم نیست؛ باید روی آن راه بروی… با آفتاب احساسش کنی، با باران، با باد. این کار فیزیکی است، نه مجازی… کسانی که گردش‌گاه شناور را تجربه می‌کنند احساس راه رفتن روی آب یا شاید پشت یک نهنگ را خواهند داشت.» این اسکله‌ی شناور از ۲۰۰ هزار مکعبِ پلی اتیلن قابل بازیافت تشکیل شد که با ۲۰۰ هزار پیچ بزرگ به هم متصل گشتند. معکب‌ها با پوشش زرد رنگی از نایلون متراکم پوشانده شده‌ بودند که رنگ سایه‌ی این پارچه از قرمز تا طلایی در طی این ۱۶روز بازگشایی، با نور و آب تغییر می‌کرد. این مسیر زرد سه کیلومتری از روستای سولزانو و مونته ایزالو می‌گذشت و به جزیره سن پائولو در دریاچه متصل می‌شد. بازدید و تجربه‌ی این پروژه، رایگان و در صورت مساعد بودن شرایط جوی ۲۴ ساعته بود. هنرمند می‌گوید: «هیچ گیشه‌ی بلیط فروشی، ساعت بازدید، رزرو کردن و مالکیتی وجود ندارد. این گردش‌گاه در امتداد خیابان و متعلق به همه است.» آنها علاوه بر سطح نارنجی رنگ «گردش‌گاه شناور»، دو و نیم کیلومتر از گذرگاه عابر پیاده‌ی شهر را نیز در همان مسیر با پارچه‌ی نارنجی پوشاندند. نیویورک تایمز بازدید از این پروژه را از واجبات سال دانست. یکی از قنادی‌های نزدیک دریاچه شیرینی مخصوصی به نام «بیسکویت‌های کریستو» را می‌پخت که با مربا و پوست پرتقال تزیین شده و پل‌ شناور را به یاد می‌آورد. بعد از ۱۶ روز بر پایی این نمایشگاه که در تاریخ ۱۶ ژوئن تا ۳ جولای ۲۰۱۶ بود تمام اجزا آن برداشته و بازیافت شدند. علت دائمی نشدن این گردش‌گاه شناور ، عدم پایداری جوی و ناامن بودن پروژه در روزهای متفاوت بود.


پنج روز بعد از افتتاحیه گذرگاه شناور در میلان، نمایش مد پرادا با آن تم رنگی و شاد و طراحی صحنه منحصر به فردش که باشگاه‌های شبانه میلان را تداعی می‌کرد به روی صحنه آمد. گروه معماری AMO به سرپرستی رم کولهاس که کالکشن پاییزه این برند را نیز طراحی کرده بود، طراحی صحنه فشن شوی مجموعه جدید را نیز بر عهده گرفت ولی این‌بار در یک مقیاس بزرگ‌تر. تمام عناصر در فضا از شبکه‌های مش که نورهای رنگی بر روی آنها تابیده شده و حس فضایی متفاوتی را می‌داد طراحی شده‌اند حتی جایگاه حضار. این امر باعث به وجود آوردن یک فضای نیمه شفاف و سیال می‌شود. نورپردازی از یک پس زمینه تیره با نورهای رنگی تشکیل شده و رمپ‌هایی در ترازهای متفاوت برای قسمت کت واک طراحی شده‌اند که سقف و کف را به هم می‌دوزند، همه اینها در کنار یکدیگر به صف نشسته و با ایده‌ی پرادا، یعنی القا کردن یک حس انتزاعی هماهنگ شده است. یک چنین طراحی‌ای، فضا را از صرف برگزاری یک نمایش مد خارج می‌کند و می‌گوید این نمایش ورای یک مکان است و این امر مجموعه‌ای کامل را در کنار هم می‌طلبد. طراح قسمتی از فضای مجموعه قبلی را در گوشه‌ای به عنوان زمینه نگه داشته و دیگر فضاها از آزادی عمل برای طراحی جدید برخوردار بودند.


از شفافیت و سیالیت پروژه پرادا در میلان صحبت کردیم و همین کانسپت را از گروه معماری لنز در قزاقستان در خانه‌ای شخصی می‌بینیم که هدف پروژه جریان داشتن بیرون در درون خانه و داشتن دیدی وسیع به منظر بیرون است. به راستی که یک دید فوق‌العاده در خانه می‌تواند آن را چندین برابر دلچسب کند حتی یک گلدان پشت پنجره این حس را می‌دهد چه برسد به یک منظر فوق‌العاده. طراح حس محرمیت و امنیت را نیز با تعبیه‌ی پنل‌های متحرک آلومینیومی که مکانیزم برقی دارند ایجاد می‌کند. این یک مزیت به حساب می‌آید و مثل خانه شیشه‌ای میس، این پوسته، خانه را مثل یک صدف در بر گرفته و آن را از فضای بیرونی که با آن درآمیخته بود جدا می‌کند و این انتخاب را به ساکنین خانه می‌دهد که چه حس و حالی از فضا را در مواقع لزوم داشته باشند. طبقه بالا که اتاق مهمان است دید وسیع و بسیار زیبایی را نیز در اختیار دارد که دسترسی این اتاق با پله‌های مارپیچی که در وسط قرار دارد میسر می‌شود.


از معماری و طراحی و این همه شفافیت و شیشه و نور و … صحبت کردیم و حالا می‌خواهیم سری بزنیم به آشپزخانه جایی که برای خیلی از انسان‌ها اهمیت زیادی دارد و می‌خواهند که یک طراحی عالی و بی‌نقص داشته باشد. حالا بیایید تصور کنید که تمام کابینت‌های شما شیشه‌ای باشد و از همین کانسپت شفافیت تبعیت کند و دلیلش تنها این باشد که محیطی شفاف و سیال در عین حال تمیز و مرتب به شما هدیه دهد و همه چیز شیشه‌ای باشد و تنها مواد غذایی شما باشد که در آشپزخانه رنگ دارد و خودنمایی می‌کند. آیا به نظرتان این آشپزخانه تمیز و مرتب به نظر می‌آید؟ آیا شما هم همین‌طور فکر می‌کنید؟ طراحان هلندی دفتر MVRDV کابینتی بدین شکل را در بینال معماری ۲۰۱۶ ونیز طراحی کردند، کابینتی که تمام اشیا داخل کابینت معلوم است. آنها امیدوارند که با شفاف کردن همه‌ی عناصر آشپزخانه مثل سینک و تخته کار و… افراد توجهشان به غذا و رنگارنگی مواد معطوف شود و کمتر به زباله و مواد دور ریختنی و نازیبا توجه کنند! [البته درباره اینکه چطور در یک فضای کاملا شیشه‌ای شما زباله‌ها را کمتر ببینید کمکی از دست من برنمی‌آید] این طراح میافزاید «من این آشپزخانه را بخشی از یک رویای گسترده‌تر می‌بینم، تصور کنید که نه تنها آشپزخانه بلکه دیوارهای شما و همسایه نیز شیشه‌ای باشد و این باعث می‌شود یک دید نامحدود از شهرمان داشته باشیم و این دید گسترده از محیط دلگیرمان به کوه و یا دریا ختم شود» اینکه چقدر این رویا به حقیقت می‌پیوندد به خود طراح بستگی دارد [البته دیدیم که کریستو بالاخره به آرزویش رسید و پروژه‌ای را که در سر می‌پروراند محقق کرد] چقدر با او موافق هستید؟ آیا به نظر شما این شفافیت بیش از حد، بیشتر باعث سردرگمی و ناامنی نمی‌شود؟ یا اینکه از همه مهم‌تر همیشه باید داخل کابینت مرتب بوده و وقت زیادی را صرف تمیزی و مرتب نگه داشتن آن بکنید؟


از صحبت در مورد همه‌ی این شفافیت‌ها و شیشه وگستره دید نامحدود… بگذریم نمی‌توانیم از خودنویس‌های آلومینیمومی مات با قطر ۵/۳ میلیمتری که تنها ۱۰ گرم وزن دارند بگذریم، خودنویس‌های Pen Uno که توسط شرکت ENSSO طراحی شده‌اند، یک طراحی ساده و زیبا که از مینیمال‌ترین خودنویس‌های موجود طراحی شده در حال حاضر است، این قلم‌ها هم می‌توانند مداد باشند و هم خودنویس و در عین سادگی و زیبایی بسیار روان و راحت بنویسند. با دیدن شکل ظاهری این خودنویس‌های باریک و عاری از ملحقات اضافی شما دچار تردید می‌شوید که آیا این خودنویس‌ها می‌نویسند یا خیر؟ دیگر چه برسد به اینکه قابلیت مداد شدن و حتی تعویض کارتریج جوهر را نیز به شما بدهند. این خودنویس‌ها تنها از چهار جزء تشکیل شده اند: یک سرپوش چرخان در انتها که وظیفه محافظت از سر خودنویس را در مواقع عدم استفاده داراست، یک بدنه اصلی استوانه‌ای شکل، جوهر و یک مخزن جوهرکه قابلیت تعویض دارد و می‌توان آن را از انتها با یک پیچ گوشتی سر تخت و یا حتی ناخنتان باز و خارج کرده و مغزی مداد را داخل آن قرار دهید. به نظر میآید که این خودنویس‌ها با آن ظرافت کم نظیرشان که در رنگ‌های رز گلد، طلایی، نقره‌ای، قرمز و مشکی طراحی شده‌اند حس متفاوتی را با در دست گرفتنشان به ما بدهند و برای کسانی همانند من که مینیمال‌ها را دوست دارند، انتخاب فوق العاده ای خواهد بود.

منتشر شده در: دوهفته‌نامه طراح امروز / شماره ۱ ، نیمه دوم مرداد ماه ۱۳۹۵ ، جهان نما ، صفحه ۱۳

به قلم: ملیکا حسینی نژاد

کپی‌رایت این مطلب متعلق به «دوهفته‌نامه طراح امروز» می‌باشد. لذا بازنشر آن در نشریات و فضای وب (وب‌سایت‌ها یا شبکه‌های اجتماعی) با هر شکل و عنوان، فقط با پذیرش کتبی شرایط گروه رسانه‌ای طراح در ثبت مرجع و ماخذ امکان‌پذیر است.